Tolerancje cięcia laserowego i jak opisać je na rysunku
Detal wycięty laserem odpowiada rysunkowi z dokładnością od kilku setnych do kilku dziesiątych milimetra — zależnie od grubości blachy, materiału i wielkości detalu. Poniżej opisujemy, od czego zależy ta dokładność, jak ujmują ją normy i jakie zapisy na rysunku pomagają nam wykonać detal zgodnie z oczekiwaniami.
Od czego zależy dokładność
- Grubość blachy. Z grubością rośnie szerokość szczeliny i niewielka stożkowatość ścianki cięcia.
- Wielkość i kształt detalu. Długie, wąskie detale i gęste ażury nagrzewają się nierównomiernie i mogą się nieznacznie odkształcić.
- Naprężenia w blasze. Blacha walcowana ma własne naprężenia, które po wycięciu detalu częściowo się uwalniają — najwyraźniej w długich paskach.
- Płaskość arkusza. Laser tnie blachę taką, jaka leży na stole; cięcie jej nie prostuje.
W cienkich blachach laser utrzymuje wymiar z dokładnością rzędu ±0,1 mm. Z grubością blachy i wielkością detalu tolerancja rośnie.
Tolerancje ogólne — ISO 2768-1
Wymiary bez indywidualnej tolerancji wykonuje się w tolerancjach ogólnych. Norma PN-EN 22768-1 (ISO 2768-1) określa cztery klasy: f — dokładną, m — średnią, c — zgrubną i v — bardzo zgrubną. Klasę zapisuje się w tabliczce rysunku, np. „ISO 2768-m”.
| Wymiar | Klasa f | Klasa m | Klasa c |
|---|---|---|---|
| 0,5–3 mm | ±0,05 mm | ±0,1 mm | ±0,2 mm |
| ponad 3 do 6 mm | ±0,05 mm | ±0,1 mm | ±0,3 mm |
| ponad 6 do 30 mm | ±0,1 mm | ±0,2 mm | ±0,5 mm |
| ponad 30 do 120 mm | ±0,15 mm | ±0,3 mm | ±0,8 mm |
| ponad 120 do 400 mm | ±0,2 mm | ±0,5 mm | ±1,2 mm |
| ponad 400 do 1000 mm | ±0,3 mm | ±0,8 mm | ±2 mm |
| ponad 1000 do 2000 mm | ±0,5 mm | ±1,2 mm | ±3 mm |
| ponad 2000 do 4000 mm | — | ±2 mm | ±4 mm |
Norma powstała dla obróbki skrawaniem, ale często przywołuje się ją także na rysunkach detali z blachy. W cienkich i średnich blachach klasa m odpowiada zwykle dokładności cięcia laserowego. Klasa f przy małych wymiarach bywa na granicy możliwości cięcia — takie wymiary omawiamy przy wycenie.
Jakość krawędzi — ISO 9013
Norma PN-EN ISO 9013 dotyczy cięcia termicznego: laserem, plazmą i gazem. Jakość powierzchni cięcia opisuje dwoma parametrami — tolerancją prostopadłości lub nachylenia krawędzi i chropowatością — każdy w kilku zakresach. Określa też klasy tolerancji wymiarów detali ciętych termicznie. Na rysunku można przywołać tę normę razem z wybranymi zakresami, w zapisie, który ona przewiduje.
Przy detalach, w których krawędź pełni funkcję — np. jest powierzchnią przylgową albo prowadzącą — wymagania wobec krawędzi omawiamy przy wycenie.
Wymiary krytyczne na rysunku
Rysunek PDF dołączony do pliku DXF pozwala nam odczytać wymagania, których w samym konturze nie ma. Najczęściej pomagają:
- tolerancja przy konkretnym wymiarze, np. 120 ±0,1 — tam, gdzie wymiar ma znaczenie dla montażu,
- baza wymiarowa — krawędź albo otwór, od którego mierzone są pozostałe wymiary,
- rozstaw otworów łączonych z innym elementem — często ważniejszy niż ich odległość od krawędzi,
- pasowanie otworu, np. Ø10 H7 — takie otwory wycina się mniejsze i rozwierca po cięciu,
- strona wymiarowa — gdy w grubszej blasze liczy się wymiar na górnej albo na dolnej krawędzi.
Pozostałe wymiary obejmuje tolerancja ogólna z tabliczki rysunku. Co jeszcze odczytujemy z rysunku PDF, opisaliśmy w artykule DXF, DWG, STEP czy PDF — jaki plik wysłać do wyceny.
Płaskość
Cięcie laserowe nie zmienia płaskości blachy — detal jest tak płaski jak arkusz, z którego go wycięto, z uwzględnieniem naprężeń uwolnionych przy cięciu. Tolerancje płaskości arkuszy określają normy wyrobów hutniczych. Gdy detal wymaga płaskości ściślejszej niż blacha, informacja o tym na rysunku pozwala nam omówić sposób jej uzyskania.
Detale gięte
W detalu giętym na wymiar składa się dokładność cięcia rozwinięcia, powtarzalność kąta i liczba gięć, dlatego tolerancje wymiarów po gięciu są zwykle większe niż po samym cięciu. Wymiary ważne dla detalu, zaznaczone na rysunku po gięciu, pozwalają nam dobrać kolejność gięć tak, żeby to one były najdokładniejsze. Gięcie wyceniamy indywidualnie — opisaliśmy je na stronie gięcie blach.
Zapytanie z plikami można przesłać przez formularz kontaktowy.