Blacha gorącowalcowana, zimnowalcowana i trawiona — różnice

Jak powstają

• Blacha walcowana na gorąco powstaje z kęsiska rozgrzanego do ok. 1200 °C, walcowanego na pasmo i zwijanego w krąg. Na gorącej stali tworzy się zgorzelina — ciemnoszara warstwa tlenków. Arkusze tnie się z kręgu po rozwinięciu i wyprostowaniu. Grubsze blachy walcuje się też jako pojedyncze arkusze — tolerancje takich blach, od 3 mm wzwyż, opisuje PN-EN 10029.
• Blacha trawiona to blacha walcowana na gorąco, z której zgorzelinę usunięto w kąpieli kwasu. Po trawieniu powierzchnię się oliwi, żeby nie rdzewiała.
• Blacha walcowana na zimno powstaje z blachy trawionej, walcowanej dalej w temperaturze otoczenia do mniejszej grubości, a potem wyżarzanej i walcowanej wygładzająco. Ma gładką, jasną powierzchnię i dokładną grubość.

Porównanie

Oznaczenia gatunków — S, DC, DD, MC — objaśniliśmy w artykule Oznaczenia stali: S235JR, S355J2+N i dawne St3S, 18G2A.

Tolerancje grubości

Blacha o grubości nominalnej 3 mm nie ma dokładnie 3 mm. Normy wyrobów dopuszczają odchyłki, które dla blach walcowanych na zimno są wyraźnie mniejsze:

Wartości dla tolerancji normalnych, szerokości blachy ponad 1200 do 1500 mm, stali o granicy plastyczności do 300 MPa (np. S235JR) w PN-EN 10051 i poniżej 260 MPa (np. DC01) w PN-EN 10131. Dla stali o wyższej wytrzymałości, np. S355, tolerancje są nieco szersze. Obie normy przewidują też tolerancje specjalne — węższe, zamawiane osobno.

Co z tego wynika:

• gięcie — kąt po gięciu zależy od grubości, więc większy rozrzut grubości to większy rozrzut kątów w serii,
• połączenia na wpust — wpust na blachę 3 mm walcowaną na gorąco powinien mieć luz na możliwą grubość do ok. 3,2 mm; opisaliśmy to w artykule Szczelina cięcia laserowego i kompensacja toru wiązki,
• masa — rzeczywista masa arkusza różni się od teoretycznej o kilka procent, co opisaliśmy w artykule Ciężar blachy stalowej — jak obliczyć masę arkusza i detalu.

Płaskość

Tolerancje płaskości w PN-EN 10051 są mniej więcej dwukrotnie większe niż w PN-EN 10131. Blacha walcowana na gorąco ma też zwykle więcej naprężeń własnych, które po cięciu częściowo się uwalniają — skąd się biorą i jak je ograniczyć, opisaliśmy w artykule Dlaczego detal wygina się po cięciu laserowym.

Cięcie laserowe

• Zgorzelina nie przeszkadza w cięciu, o ile dobrze przylega do blachy. Zgorzelina łuszcząca się i rdza pogarszają przebijanie i jakość krawędzi.
• Olej na blachach trawionych i zimnowalcowanych odparowuje przy cięciu; cienka warstwa z huty nie ma znaczenia.
• Krawędź zależy od gazu tnącego bardziej niż od odmiany blachy — opisaliśmy to w artykule Tlen czy azot — krawędź po cięciu a malowanie i spawanie.

Gięcie i malowanie

Zgorzelina pęka i odpryskuje w strefie gięcia, a jej resztki zostają na narzędziach. Blachy trawione i walcowane na zimno gną się czysto, a dokładniejsza grubość daje powtarzalny kąt.

Przed malowaniem proszkowym z blachy walcowanej na gorąco usuwa się zwykle zgorzelinę — śrutowaniem albo trawieniem. Blachę trawioną i walcowaną na zimno wystarczy zwykle odtłuścić. Przygotowanie detali do powłoki opisaliśmy w artykule Jak zabezpieczyć detale ze stali czarnej przed korozją.

Kiedy która

• Walcowana na gorąco — konstrukcje spawane, płyty montażowe, wsporniki, detale grubsze niż 3 mm i detale, które i tak będą śrutowane albo cynkowane.
• Trawiona — detale z grubszej blachy, które mają być malowane bez śrutowania albo gięte z czystą powierzchnią, np. elementy maszyn i pojazdów.
• Walcowana na zimno — obudowy, osłony, panele i cienkie detale gięte, zwłaszcza do malowania proszkowego.

Z czego tniemy

Gatunki i grubości, w których wykonujemy zlecenia, pokazuje zestawienie — aktualizujemy je razem z sekcją materiałów na stronie głównej:

Inną odmianę blachy możemy wyciąć z materiału dostarczonego przez Państwa — opisaliśmy to w artykule Materiał z magazynu czy powierzony — co wybrać do cięcia. Pytania o dobór blachy chętnie wyjaśnimy — przez formularz kontaktowy albo telefonicznie.